ಧನ ತ್ರಯೋದಶಿ

ಧನತ್ರಯೋದಶಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಧನ ತ್ರಯೋದಶಿಯು ಪ್ರಮುಖ ದೀಪಾವಳಿ ದಿನಗಳ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ಹದಿಮೂರನೆಯ ದಿನದಂದು (ಅಮಾವಾಸ್ಯಾಂತ ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ಆಶ್ವಯುಜ ಮಾಸ) ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 'ಧನ' ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, 'ತೇರಸ್' ಎಂಬುದು ಹದಿಮೂರನೆಯ ಚಾಂದ್ರ ತಿಥಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, 'ಧನ' ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ; ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ನಿಜವಾದ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಆನಂದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ('ಆರೋಗ್ಯ ಧನ') ಗೌರವಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಮೃತ ಕಲಶವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಕ್ಷೀರಸಾಗರದಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ದೇವತೆಗಳ ವೈದ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಯುರ್ವೇದದ ಜನಕರಾದ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವಂತರಿಯ ದೈವಿಕ ಆವಿರ್ಭಾವವನ್ನು ಈ ದಿನ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಶುಭ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲು ಹೊಸ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ, ಹಿತ್ತಾಳೆ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಮೂಲಕ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕುಟುಂಬಗಳು ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತವೆ; ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯಲು ಮನೆಯ ಮುಂಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ ಯಮದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ದಿನದ ಆಚರಣೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸಮುದ್ರ ಮಂಥನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (ಕ್ಷೀರಸಾಗರ ಮಂಥನ), ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು ದೈವಿಕ ಸಂಪತ್ತಿಗಾಗಿ ಅವಿಶ್ರಾಂತವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಕೊನೆಗೆ ಸಾಗರದ ಆಳದಿಂದ ಜೀವದಾಯಕ ಅಮೃತದ ಕಲಶವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅಸಾಧಾರಣ ದೈವಿಕ ಪುರುಷನೊಬ್ಬ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡನು. ಆತನೇ ದೇವತೆಗಳ ವೈದ್ಯ ಮತ್ತು ಆಯುರ್ವೇದದ ಮೂಲಪುರುಷ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವಂತರಿ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ ಆತನ ಆವಿರ್ಭಾವವು ಈ ದಿನದಂದೇ ಆಯಿತು, ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಆತನ ವಿಗ್ರಹಗಳು ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅಮೃತ ಕಲಶ, ಪವಿತ್ರ ಜಿಗಣೆಗಳು (ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ), ಶಂಖ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಧನ ತ್ರಯೋದಶಿಯ ರಾತ್ರಿ ದೀಪಗಳನ್ನು (ಯಮದೀಪ) ಬೆಳಗಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯೊಂದಿದೆ. ಹಿಮ ರಾಜನ 16 ವರ್ಷದ ಮಗನು ಮದುವೆಯಾದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ದಿನದಂದು ಸರ್ಪದಂಶದಿಂದ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಭವಿಷ್ಯವು ಎಚ್ಚರಿಸಿತ್ತು. ಆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಂಜೆಯಂದು, ಅವನ ಚತುರ ನವವಧು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಅರಮನೆಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ರಾಶಿ ಹಾಕಿ, ನೂರಾರು ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಣಾದಾಯಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಎಚ್ಚರವಾಗಿರಿಸಿದಳು. ಯಮಧರ್ಮರಾಜನು ವಿಷಸರ್ಪದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದಾಗ, ಚಿನ್ನದ ಹೊಳಪು ಮತ್ತು ಉರಿಯುವ ದೀಪಗಳ ಪ್ರಖರ ಬೆಳಕು ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕುರುಡಾಗಿಸಿತು. ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ, ಯಮನು ಆ ಚಿನ್ನದ ರಾಶಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಸುಮಧುರ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳನ್ನು ಶಾಂತವಾಗಿ ಆಲಿಸುತ್ತಾ ಕುಳಿತನು; ಬೆಳಗಾಗುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಸಾವಿನ ನಿಗದಿತ ಮುಹೂರ್ತವು ಕಳೆದುಹೋಗಿತ್ತು, ಹೀಗೆ ಯುವ ರಾಜಕುಮಾರನ ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಯಿತು.