ധൻതേരസ്

ധനത്രയോദശി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന ധൻതേരസ്, പ്രധാന ദീപാവലി ദിനങ്ങളുടെ തുടക്കം കുറിക്കുന്നു; കാർത്തിക മാസത്തിലെ (അമാവാസ്യന്ത കലണ്ടറിൽ ആശ്വിനം) കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ പതിമൂന്നാം ദിവസമാണ് ഇത് ആഘോഷിക്കുന്നത്. 'ധൻ' എന്നാൽ സമ്പത്തിനെയും 'തേരസ്' എന്നാൽ പതിമൂന്നാമത്തെ ചന്ദ്രദിനത്തെയുമാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. എന്നാൽ പരമ്പരാഗത വായനയിൽ, 'ധനം' എന്നത് കേവലം പണപരമായ സമ്പത്തിൽ മാത്രമായി പരിമിതപ്പെടുന്നില്ല; ശാരീരികവും മാനസികവുമായ ആരോഗ്യമില്ലാതെ യഥാർത്ഥ ഐശ്വര്യം ആസ്വദിക്കാൻ കഴിയില്ല എന്നതിനാൽ ഇത് പ്രധാനമായും നല്ല ആരോഗ്യത്തെയാണ് ('ആരോഗ്യ ധനം') ആദരിക്കുന്നത്.

അമൃതകലശവുമായി (അമരത്വം നൽകുന്ന അമൃത്) പാലാഴിയിൽ നിന്ന് ഉയർന്നുവന്ന ദേവവൈദ്യനും ആയുർവേദത്തിന്റെ പിതാവുമായ ധന്വന്തരി ഭഗവാന്റെ ദിവ്യമായ അവതാരദിനമായാണ് ഈ ദിവസം ആചരിക്കുന്നത്. ശുഭകരമായ ഊർജ്ജത്തെ ഭവനങ്ങളിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുന്നതിനായി പുതിയ പാത്രങ്ങൾ, സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, പിച്ചള സാധനങ്ങൾ, ഇലക്ട്രോണിക് ഉപകരണങ്ങൾ എന്നിവ വാങ്ങി ദശലക്ഷക്കണക്കിന് കുടുംബങ്ങൾ ഈ ദിനം ആഘോഷിക്കുന്നു; ഒപ്പം അകാലമരണത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണം നേടുന്നതിനായി വീട്ടുപടിക്കൽ യമദീപം തെളിയിച്ചുകൊണ്ട് ഈ ആചാരങ്ങൾ സമാപിക്കുന്നു.

ശ്രീമദ് ഭാഗവതവും വിഷ്ണുപുരാണവും അനുസരിച്ച്, സമുദ്രമഥന വേളയിൽ (പാലാഴി മഥനം) ദിവ്യ നിധികൾക്കായി ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും അക്ഷീണം പ്രയത്നിച്ചു. ഒടുവിൽ സമുദ്രത്തിന്റെ ആഴങ്ങളിൽ നിന്ന് ജീവൻ നൽകുന്ന അമൃതകലശമേന്തി (അമൃത്) അസാധാരണനായ ഒരു ദിവ്യപുരുഷൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അത് ദേവവൈദ്യനും ആയുർവേദത്തിന്റെ ഉറവിടവുമായ ധന്വന്തരി ഭഗവാനായിരുന്നു. ഈ ദിവസത്തിലാണ് അവിടുത്തെ അവതാരമെന്നാണ് പരമ്പര്യം പറയുന്നത്; ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ രൂപങ്ങളിൽ അമൃതകലശം, പവിത്രമായ അട്ട (ചികിത്സയ്ക്കായി), ശംഖ്, ചക്രം എന്നിവ ധരിച്ച നാല് കൈകളോടെയാണ് അവിടുത്തെ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്.

ധൻതേരസ് രാത്രിയിൽ വിളക്ക് തെളിയിക്കുന്ന (യമദീപം) പാരമ്പര്യത്തെക്കുറിച്ച് ഒരു പ്രശസ്തമായ ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ഹിമ രാജാവിന്റെ 16 വയസ്സുള്ള മകൻ വിവാഹം കഴിഞ്ഞ് നാലാം ദിവസം പാമ്പുകടിയേറ്റ് മരിക്കുമെന്ന് ഒരു ജ്യോതിഷ പ്രവചനമുണ്ടായിരുന്നു. ആ നിർണ്ണായക ദിനത്തിന്റെ സന്ധ്യയിൽ, അവന്റെ ബുദ്ധിമതിയായ യുവ വധു കൊട്ടാരത്തിന്റെ പ്രവേശന കവാടത്തിൽ തന്റെ സ്വർണ്ണ, വെള്ളി ആഭരണങ്ങൾ കൂട്ടിയിടുകയും, നൂറുകണക്കിന് പിച്ചള വിളക്കുകൾ തെളിയിക്കുകയും, ഭക്തിഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ചും പ്രചോദനാത്മകമായ കഥകൾ പറഞ്ഞും ഭർത്താവിനെ ഉറങ്ങാതെ ഉണർത്തിയിരുത്തുകയും ചെയ്തു. വിഷപ്പാമ്പിന്റെ രൂപത്തിൽ യമദേവൻ എത്തിയപ്പോൾ, സ്വർണ്ണത്തിന്റെയും കത്തുന്ന വിളക്കുകളുടെയും തിളക്കം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ണുകളെ അഞ്ചിപ്പിച്ചു. ഉള്ളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ കഴിയാതെ യമൻ ആ സ്വർണ്ണക്കൂമ്പാരത്തിലിരുന്ന് മനോഹരമായ ഭക്തിഗാനങ്ങൾ ശാന്തമായി ശ്രവിച്ചു; പ്രഭാതമായപ്പോഴേക്കും മരണത്തിന്റെ നിശ്ചിത സമയം കടന്നുപോവുകയും യുവരാജകുമാരന്റെ ജീവൻ രക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു.