ഗോവത്സ ദ്വാദശി

കാർത്തിക മാസത്തിലെ (അമാവാസ്യന്ത കലണ്ടറിൽ ആശ്വിനം) കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ പന്ത്രണ്ടാം ദിവസമായ ദ്വാദശിയിൽ ആചരിക്കുന്ന ഗോവത്സ ദ്വാദശി, പശ്ചിമേന്ത്യയിലുടനീളം ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്ന മഹത്തായ ദീപോത്സവത്തിന്റെ (ദീപാവലി) പരമ്പരാഗത ആദ്യ ദിനമാണ്. മഹാരാഷ്ട്രയിൽ 'വാസു ബാരസ്' എന്നും ഗുജറാത്തിൽ 'വാഘ് ബാരസ്' എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന ഈ ഉത്സവം, മാതൃത്വത്തിന്റെയും സമൃദ്ധിയുടെയും കൃതജ്ഞതയുടെയും ജീവിക്കുന്ന പ്രതീകങ്ങളായ പശുക്കളെയും അവയുടെ കിടാക്കളെയും ആദരിക്കുന്നതിനായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.

ഭാരതീയ സംസ്കാരത്തിൽ പശുവിനെ 'ഗോമാതാവ്' ആയി ആദരിക്കുന്നു, പശുവിന്റെ ശരീരത്തിൽ 33 തരം ദേവതകൾ കുടികൊള്ളുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഈ ദിവസം കുടുംബങ്ങൾ പശുക്കളെയും കിടാക്കളെയും മഞ്ഞൾ, കുങ്കുമം, പുഷ്പഹാരങ്ങൾ എന്നിവയാൽ അലങ്കരിച്ച് ആരാധിക്കുകയും, മാനവരാശിയെ പോഷിപ്പിക്കുന്നതിന് നന്ദിസൂചകമായി പോഷകസമൃദ്ധമായ വിഭവങ്ങൾ നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.

സമുദ്രമഥന വേളയിൽ (സമുദ്രം കടഞ്ഞപ്പോൾ), സർവ്വ സൃഷ്ടികൾക്കും ശുദ്ധമായ പോഷണവും സമൃദ്ധിയും നൽകിക്കൊണ്ട് ആഗ്രഹങ്ങൾ സാധിപ്പിച്ചു തരുന്ന ദിവ്യ കാമധേനു ജലത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്നുവന്നു. കാമധേനുവിന്റെ മകളായ നന്ദിനി എന്ന പശുക്കിടാവിനെ വസിഷ്ഠ മഹർഷിക്ക് സമ്മാനമായി നൽകി.

ഈ ദിവസം ശ്രീകൃഷ്ണനും ഗോപാലകരായ കൂട്ടുകാരും വൃന്ദാവനത്തിലെ പുൽമേടുകളിൽ പശുക്കളെ മേയിച്ച് തിരിച്ചെത്തിയെന്നും, അവയുടെ നിഷ്കളങ്കമായ പാലിനും മാതൃസ്നേഹത്തിനും കൃതജ്ഞത പ്രകടിപ്പിക്കാൻ കൃഷ്ണൻ പശുക്കളെ നേരിട്ട് കുളിപ്പിച്ച് അലങ്കരിച്ചുവെന്നും ഒരു ജനപ്രിയ വിശ്വാസമുണ്ട്. ഈ ദിവസം പശുക്കളെ ആരാധിക്കുന്നത് കുടുംബങ്ങളെ പിതൃകടങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തമാക്കുമെന്നും കുട്ടികൾക്ക് ദീർഘായുസ്സും ഐശ്വര്യവും പ്രദാനം ചെയ്യുമെന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.

• ഒരു ഗോശാലയിലോ പ്രദേശത്തോ ഉള്ള ആരോഗ്യമുള്ള പശുവിനെയും പശുക്കിടാവിനെയും കണ്ടെത്തുക.
• അവയുടെ കുളമ്പുകൾ ശുദ്ധജലം കൊണ്ട് കഴുകി, നെറ്റിയിൽ മഞ്ഞളും കുങ്കുമവും കൊണ്ടുള്ള തിലകം ചാർത്തുക.
• പശുവിന്റെ കഴുത്തിൽ വർണ്ണാഭമായ തുണിയോ ചെണ്ടുമല്ലിപ്പൂമാലയോ ചാർത്തുക.
• പുതുതായി തയ്യാറാക്കിയ മുളപ്പിച്ച പയർ (മോത്ത്), കടല, ഗോതമ്പ് പൊടിയും ശർക്കരയും ചേർത്ത മിശ്രിതം എന്നിവ സമർപ്പിക്കുക.
• പിച്ചള ദീപം തെളിയിച്ച് ആരതി ഉഴിയുകയും, പശുവിനെ 3 തവണ വലംവെക്കുകയും (പ്രദക്ഷിണം) ചെയ്യുക.
• പശുക്കിടാവിന് മധുരമുള്ള റൊട്ടികൾ നൽകുകയും അനുഗ്രഹം ലഭിക്കുന്നതിനായി പശുവിന്റെ പുറംതടവുകയും ചെയ്യുക.