मराठी
बलि प्रतिपदा · બલિ પ્રતિપદા
९
नोव्हेंबर २०२६
सोमवार
२०२६
शुक्ल प्रतिपदा
पाताळातून राजा बळीच्या परतीचा उत्सव साजरा करतो. मराठी कुटुंबे बळी राजाची पूजा करतात. दिवाळी पाडवा म्हणूनही साजरा केला जातो.
महाराष्ट्रात दिवाळी पाडवा म्हणून साजरी केली जाणारी बलिप्रतिपदा हा कार्तिक महिन्याच्या शुक्ल पक्षाच्या आरंभाचा एक बहुआयामी सण आहे. महाराष्ट्रात पाळल्या जाणाऱ्या अमावास्यांत पंचांगानुसार, हा या महिन्याचा पहिला दिवसही असतो. हा दिवस राजा महाबलीची पौराणिक उदारता व न्यायप्रिय राजवट, आणि भगवान वामनाचा अवतार याचे स्मरण करतो.
महाराष्ट्रीयन घरांमध्ये दिवाळी पाडवा हा दांपत्य प्रेमाचा एक जिव्हाळ्याचा सण आहे. पत्नी आपल्या पतीला प्रेमाने ओवाळते आणि त्यांच्या दीर्घायुष्यासाठी, आरोग्यासाठी व व्यावसायिक यशासाठी प्रार्थना करते. त्या बदल्यात, पती मनस्वी कृतज्ञता आणि प्रेम व्यक्त करत पत्नीला ओवाळणी म्हणून विशेष भेटवस्तू, दागिने किंवा कपडे देतात.
भागवत पुराणानुसार, राजा महाबली हा एक उदात्त आणि दानशूर असुर राजा होता, ज्याच्या राज्यात सर्वोच्च समृद्धी, सत्य आणि समाधान नांदत होते. मात्र, त्याच्या वाढत्या प्रभावामुळे देवलोकातील व्यवस्थेला धोका निर्माण झाला. भगवान विष्णूंनी बटू ब्राह्मण वामनाचे रूप धारण केले आणि त्याच्याकडे तीन पावले जमिनीची मागणी केली.
भगवान वामनाने दोन विराट पावलांत पृथ्वी आणि स्वर्ग व्यापले. राजा बळीने आपल्या वचनाचे पालन करत तिसऱ्या पावलासाठी नम्रपणे आपले मस्तक पुढे केले. बळीच्या या सर्वोच्च समर्पणाने आणि पुण्याने प्रसन्न होऊन भगवान वामनाने त्याला पाताळातील सुतळ लोकाचे राज्य दिले. परंपरेनुसार त्याला एक वरही देण्यात आला: दरवर्षी कार्तिक शुक्ल प्रतिपदेला बळी आपल्या प्रजेला भेटण्यासाठी पृथ्वीवर येईल. प्रसिद्ध मराठी आशीर्वाद हीच भावना व्यक्त करतो: 'इडा पीडा टळो, आणि बळीचे राज्य येवो!' ('सर्व दुःख आणि संकटे टळून जावोत, आणि राजा बळीचे दयाळू, समृद्ध राज्य पुन्हा येवो!').
दिवाळी पाडवा हा कोणताही उपवास नसलेला, सहकुटुंब मेजवानीचा दिवस आहे.
संपूर्ण महाराष्ट्रात हा सण साजरा केला जातो, जिथे दांपत्य पारंपरिक पोशाख परिधान करून आशीर्वाद घेण्यासाठी घरातील ज्येष्ठांकडे जाते.
