कृष्ण जन्माष्टमी (वार्षिक)
याला हे देखील म्हणतात: गोकुळाष्टमी, श्रीकृष्ण जयंती, जन्माष्टमी
रोहिणी नक्षत्रावर मथुरेच्या कारागृहात मध्यरात्री झालेल्या भगवान श्रीकृष्णाच्या जन्माचा हा भव्य वार्षिक उत्सव आहे. हा दिवसभर उपवास, मध्यरात्रीचा अभिषेक, भक्तीपर नाटके (रासलीला) आणि दहीहंडीच्या स्पर्धांसह साजरा केला जातो.
महत्त्वाचे मुद्दे
- पक्ष
- कृष्ण पक्ष
- चंद्र मास
- भाद्रपद (पौर्णिमान्त); श्रावण (अमावास्यांत)
- देवता
- भगवान श्रीकृष्ण (बाळगोपाळ), देवकी, वसुदेव
कथा
कंसापासून संरक्षण करण्यासाठी नवजात श्रीकृष्णाला घेऊन वसुदेव दुथडी भरून वाहणाऱ्या यमुनेतून गोकुळात कसे घेऊन गेले आणि शेषनागाने आपल्या फणांनी त्यांना कसा निवारा दिला, याचे वर्णन भागवतात केले आहे.
नियम व पद्धती
- दिवसभर मध्यरात्रीपर्यंत कडक उपवास करणे
- सजवलेल्या पाळण्यात (झुल्यात) बाळकृष्णाला (लाडू गोपाळ) झुलवणे
- मध्यरात्री पंचामृताने अभिषेक आणि त्यानंतर भव्य आरती
- दुसऱ्या दिवशी दहीहंडीचा उत्सव (नंदोत्सव)
प्रादेशिक विविधता
- महाराष्ट्रात दहीहंडीचे भव्य सोहळे; मथुरा, वृंदावन, द्वारका आणि गुरुवायूर येथील मंदिरांमध्ये मध्यरात्रीचे उत्सव
सामान्य प्रश्न
- स्मार्त आणि वैष्णव जन्माष्टमीच्या तारखा काही वेळा वेगवेगळ्या का असतात?
- स्मार्त ज्या दिवशी मध्यरात्री (निशीथ काळात) अष्टमी असते तो दिवस मानतात, तर वैष्णव सूर्योदयाच्या वेळची अष्टमी आणि रोहिणी नक्षत्राच्या संयोगाला प्राधान्य देतात, ज्यामुळे हा सण काही वेळा पुढील दिवशी येतो.
मासिक कृष्ण जन्माष्टमी चे प्रकार
- मासिक कृष्ण जन्माष्टमीसर्व 12 चांद्र महिन्यांमध्ये येते
- कृष्ण जन्माष्टमी (वार्षिक)भाद्रपद (पौर्णिमान्त); श्रावण (अमावास्यांत)