हरियाली अमावस्या
याला हे देखील म्हणतात: श्रावण अमावस्या
पावसाळ्याच्या ऐन भरात जेव्हा संपूर्ण पृथ्वी हिरव्यागार वनस्पतींनी (हरियाली) आच्छादलेली असते, तेव्हा हा सण साजरा केला जातो. हा निसर्ग, पर्यावरणीय संतुलन आणि शेतीच्या सुपीकतेचा गौरव करतो, ज्यामध्ये भगवान शिवाची भक्ती, वृक्षारोपण आणि शेतीप्रती कृतज्ञतेची भावना एकत्र येते.
महत्त्वाचे मुद्दे
- पक्ष
- कृष्ण पक्ष
- चंद्र मास
- श्रावण (पौर्णिमान्त); आषाढ (अमावास्यांत)
- देवता
- भगवान शिव, धरती माता (भूमी देवी), दिवंगत पूर्वज
कथा
पारंपरिक कथा वृक्ष, पाऊस आणि मानवी कल्याण यांच्यातील पवित्र परस्परसंबंध अधोरेखित करतात. या दिवशी पिंपळ, वड आणि कडुनिंब यांसारख्या वृक्षांची पूजा केल्याने दैवी आणि पितरांचे आशीर्वाद लाभतात असे मानले जाते.
नियम व पद्धती
- शुभ वृक्षांची (पिंपळ, वड, कडुनिंब, आवळा, तुळस) रोपे लावणे
- बेलपत्र आणि नदीच्या ताज्या पाण्याने भगवान शिवाची पूजा करणे
- पारंपरिक पावसाळी जत्रा आणि कृषी उत्सवांमध्ये सहभागी होणे
प्रादेशिक विविधता
- राजस्थान (उदयपूरमधील प्रसिद्ध सहेलियों की बाडी जत्रा), उत्तर प्रदेश आणि मध्य प्रदेशात मोठ्या उत्साहात साजरी केली जाते.
सामान्य प्रश्न
- हरियाली अमावस्येला वृक्षारोपणास प्रोत्साहन का दिले जाते?
- वृक्षारोपणामुळे मानवी भक्ती निसर्गाच्या पुनरुज्जीवनाशी जोडली जाते, वनस्पतींमधील दैवी अस्तित्वाचा आदर होतो आणि पर्यावरणाचे रक्षण होते.
अमावस्या चे प्रकार
- सोमवती अमावस्याअमावस्येशी जुळून येणारा सोमवार
- भौमवती अमावस्याअमावस्येशी जुळून येणारा मंगळवार
- शनी अमावस्याअमावस्येशी जुळून येणारा शनिवार
- मौनी अमावस्यामाघ (पौर्णिमान्त); पौष (अमावास्यांत)
- हरियाली अमावस्याश्रावण (पौर्णिमान्त); आषाढ (अमावास्यांत)
- महालय अमावस्याभाद्रपद (अमावास्यांत); आश्विन (पौर्णिमान्त)
- कार्तिक अमावस्याकार्तिक (पौर्णिमान्त); आश्विन (अमावास्यांत)
- दर्श अमावस्याजेव्हा या तिथीदरम्यान चंद्र पूर्णपणे अदृश्य असतो, तेव्हा ही तिथी येते
- आदि अमावासईआदि (तमिळ सौर महिना, जुलैचा मध्य ते ऑगस्टचा मध्य)
- थाई अमावासईथाई (तमिळ सौर महिना, जानेवारीचा मध्य ते फेब्रुवारीचा मध्य)