द्वादशी पारणा
याला हे देखील म्हणतात: एकादशी उपवास सोडणे (पारणा), पारणा विधी
द्वादशी पारणा म्हणजे 24 तासांचा एकादशीचा उपवास सोडण्याचा अचूक विधी आहे. धार्मिक ग्रंथांमध्ये (जसे की निर्णयसिंधू आणि धर्मसिंधू) स्पष्ट केले आहे की, सूर्योदयानंतर आणि विहित द्वादशी तिथीच्या वेळेत योग्य रीतीने उपवास सोडला तरच उपवासाचे फळ मिळते.
महत्त्वाचे मुद्दे
- पक्ष
- शुक्ल पक्ष आणि कृष्ण पक्ष दोन्ही
- चंद्र मास
- प्रत्येक एकादशीनंतर येणाऱ्या द्वादशीला येते
- देवता
- भगवान विष्णू, सुदर्शन चक्र
कथा
भागवत पुराणात सांगितले आहे की राजा अंबरीषाने आपले वर्षभराचे एकादशी व्रत पूर्ण केले होते. दुर्वास ऋषी अतिथी म्हणून आले आणि यमुनेवर स्नानासाठी गेले, परंतु द्वादशीची वेळ संपत आली तरी ते परत आले नाहीत. अतिथीचा आदर आणि तिथीचा कडक नियम या दोन्हीचे पालन करण्यासाठी, ऋषींच्या सल्ल्यानुसार अंबरीषाने पाण्याचे काही थेंब प्राशन केले. यामुळे संतप्त झालेल्या दुर्वासांनी त्याला मारण्यासाठी एक राक्षसी निर्माण केली, परंतु विष्णूंच्या सुदर्शन चक्राने मध्ये पडून त्या नम्र राजाचे रक्षण केले.
नियम व पद्धती
- सूर्योदयानंतर स्नान करणे आणि सकाळी विष्णूची पूजा करणे
- ब्राह्मण, साधक किंवा गायींना अन्न, पाणी आणि दक्षिणा देणे
- द्वादशी संपण्यापूर्वी तुळशीचे पाणी, फळ किंवा हलके सात्त्विक अन्न घेऊन उपवास सोडणे
- हरिवसर सुरू असताना उपवास सोडणे टाळणे
सामान्य प्रश्न
- द्वादशी सूर्योदयापूर्वी संपत असल्यास काय करावे?
- अशा दुर्मिळ खगोलीय योगांमध्ये, पंचांग नियमांनुसार सूर्योदयानंतर लगेचच जड जेवण घेण्यापूर्वी हलका आहार घेऊन उपवास सोडण्याचा सल्ला दिला जातो.
द्वादशी चे प्रकार
- गोवत्स द्वादशीआश्विन (अमावास्यांत); कार्तिक (पौर्णिमान्त)
- वामन द्वादशीभाद्रपद
- प्रबोधिनी द्वादशीकार्तिक
- द्वादशी पारणाप्रत्येक एकादशीनंतर येणाऱ्या द्वादशीला येते