गोवत्स द्वादशी
याला हे देखील म्हणतात: वसुबारस, वाघ बारस, बछ बारस, नंदिनी व्रत
गोवत्स द्वादशी ही धनत्रयोदशी आणि दिवाळीपूर्वी कृष्ण पक्षाच्या बाराव्या दिवशी येते. हा दिवस मातृत्व, वात्सल्य, सौम्यता आणि संपन्नतेचे जिवंत प्रतीक म्हणून गाय आणि वासराच्या पूजेसाठी समर्पित आहे. माता आपल्या मुलांच्या निरोगी आरोग्यासाठी आणि दीर्घायुष्यासाठी प्रार्थना करत नंदिनी व्रत करतात.
महत्त्वाचे मुद्दे
- पक्ष
- कृष्ण पक्ष
- चंद्र मास
- आश्विन (अमावास्यांत); कार्तिक (पौर्णिमान्त)
- देवता
- कामधेनु (पवित्र गाय), नंदिनी (वासरू), भगवान कृष्ण
कथा
भविष्य पुराणात सांगितले आहे की राजा उत्तानपाद आणि त्यांची राणी सुनीती यांनी अत्यंत श्रद्धेने गोवत्स द्वादशीचे पालन केले आणि दिव्य नंदिनी गायीची पूजा केली. त्यांच्या भक्तीवर प्रसन्न होऊन त्यांना ध्रुव नावाचा सुपुत्र प्राप्त झाला, जो भक्तीचे अमर प्रतीक बनला.
नियम व पद्धती
- गायींना आणि वासरांना स्नान घालून त्यांना हळद, कुंकू, फुलांचे हार आणि गळ्यात घंटा बांधून सजवणे
- गायींना ताजा हिरवा चारा, मोड आलेले मूग आणि गूळ खायला देणे
- या दिवशी गायीचे दूध, दही, तूप आणि गव्हाचे पदार्थ खाणे टाळणे
- संध्याकाळी गोठ्यांमध्ये (गोशाळांमध्ये) मातीचे दिवे लावणे
प्रादेशिक विविधता
- महाराष्ट्रामध्ये दिवाळीचा पहिला सण म्हणून वसुबारस नावाने साजरा केला जातो; गुजरातमध्ये वाघ बारस म्हणून साजरा केला जातो
सामान्य प्रश्न
- गोवत्स द्वादशीला गायीच्या दुधाचे पदार्थ का टाळले जातात?
- भाविक श्रद्धेपोटी गायीचे दूध आणि तूप वर्ज्य करतात, जेणेकरून या पवित्र दिवशी वासराला गायीचे संपूर्ण दूध मिळावे.
द्वादशी चे प्रकार
- गोवत्स द्वादशीआश्विन (अमावास्यांत); कार्तिक (पौर्णिमान्त)
- वामन द्वादशीभाद्रपद
- प्रबोधिनी द्वादशीकार्तिक
- द्वादशी पारणाप्रत्येक एकादशीनंतर येणाऱ्या द्वादशीला येते