प्रबोधिनी एकादशी
याला हे देखील म्हणतात: देवोत्थान एकादशी, देव उठणी एकादशी, हरिबोधिनी एकादशी
प्रबोधिनी म्हणजे 'जागृती.' अनेक परंपरांमध्ये ही एकादशी चातुर्मासाच्या समाप्तीनंतर विष्णूच्या जागृतीची खूण मानली जाते आणि ती शुभकार्यांच्या पुनरारंभाशी जोडलेली आहे. याला देवोत्थान, देव उठणी किंवा हरिबोधिनी एकादशी असेही म्हणतात.
महत्त्वाचे मुद्दे
- पक्ष
- शुक्ल पक्ष
- चंद्र मास
- कार्तिक
- रोजी पाळले जाते
- शुक्ल पक्षाची अकरावी तिथी
- देवता
- भगवान विष्णू, भगवान कृष्ण
कथा
या दिवशी भगवान विष्णू आपल्या योगनिद्रेतून जागे होतात, अशी मुख्य धार्मिक श्रद्धा आहे. काही प्रादेशिक परंपरांमध्ये या काळात तुळशीचा विष्णू किंवा कृष्णाशी होणारा औपचारिक विवाह, म्हणजेच तुलसी विवाह समाविष्ट असतो. विष्णूचे जागे होणे आणि तुलसी विवाह हे एकाच ऋतूतील दिनदर्शिकेशी संबंधित असले तरी ती एकच कथा नाही आणि सर्वत्र एकाच प्रकारे साजरी केली जात नाही.
नियम व पद्धती
- भाविक विष्णूची पूजा करतात आणि प्रथेनुसार तुलसी विवाह किंवा इतर प्रादेशिक समारंभांमध्ये सहभागी होऊ शकतात. तिथी आणि पारणासाठी स्थानिक पंचांगाचे अनुसरण करा.
सामान्य प्रश्न
- प्रबोधिनी एकादशी कधी पाळली जाते?
- प्रबोधिनी एकादशी कार्तिकाच्या शुक्ल पक्षातील अकराव्या तिथीला (एकादशीला) पाळली जाते.
एकादशी चे प्रकार
- उत्पन्ना एकादशीमार्गशीर्ष (पौर्णिमान्त); कार्तिक (अमावास्यांत)
- मोक्षदा एकादशीमार्गशीर्ष
- सफला एकादशीपौष (पौर्णिमान्त); मार्गशीर्ष (अमावास्यांत)
- पौष पुत्रदा एकादशीपौष
- षटतिला एकादशीमाघ (पौर्णिमान्त); पौष (अमावास्यांत)
- जया एकादशीमाघ
- विजया एकादशीफाल्गुन (पौर्णिमान्त); माघ (अमावास्यांत)
- आमलकी एकादशीफाल्गुन
- पापमोचिनी एकादशीचैत्र (पौर्णिमान्त); फाल्गुन (अमावास्यांत)
- कामदा एकादशीचैत्र
- वरुथिनी एकादशीवैशाख (पौर्णिमान्त); चैत्र (अमावास्यांत)
- मोहिनी एकादशीवैशाख
- अपरा एकादशीज्येष्ठ (पौर्णिमान्त); वैशाख (अमावास्यांत)
- निर्जला एकादशीज्येष्ठ
- योगिनी एकादशीआषाढ (पौर्णिमान्त); ज्येष्ठ (अमावास्यांत)
- देवशयनी एकादशीआषाढ
- कामिका एकादशीश्रावण (पौर्णिमान्त); आषाढ (अमावास्यांत)
- श्रावण पुत्रदा एकादशीश्रावण
- अजा एकादशीभाद्रपद (पौर्णिमान्त); श्रावण (अमावास्यांत)
- परिवर्तिनी एकादशीभाद्रपद
- इंदिरा एकादशीआश्विन (पौर्णिमान्त); भाद्रपद (अमावास्यांत)
- पापांकुशा एकादशीआश्विन
- रमा एकादशीकार्तिक (पौर्णिमान्त); आश्विन (अमावास्यांत)
- प्रबोधिनी एकादशीकार्तिक
- पद्मिनी एकादशीअधिक मास
- परमा एकादशीअधिक मास