योगिनी एकादशी

याला हे देखील म्हणतात: योगिनी एकादशी

योगिनी एकादशीचा संबंध दुःखातून मुक्ती आणि कर्तव्यातील दुर्लक्षाच्या परिणामांशी जोडला गेला आहे. हेममालीची कथा या व्रताचा संबंध पश्चात्ताप आणि शापामुळे विस्कळीत झालेले जीवन पूर्ववत होण्याशी जोडते.

महत्त्वाचे मुद्दे

पक्ष
कृष्ण पक्ष
चंद्र मास
आषाढ (पौर्णिमान्त); ज्येष्ठ (अमावास्यांत)
रोजी पाळले जाते
कृष्ण पक्षाची अकरावी तिथी
देवता
भगवान विष्णू, भगवान कृष्ण

कथा

हेममाली कुबेराची सेवा करत असतो, परंतु पत्नीच्या प्रेमात मग्न असल्यामुळे तो आपल्या कर्तव्याकडे दुर्लक्ष करतो. कुबेर त्याला शाप देतो आणि हेममाली बहिष्कृत होऊन हालअपेष्टा भोगतो. शेवटी त्याची भेट महर्षी मार्कंडेयांशी होते, जे त्याला योगिनी एकादशीचे व्रत पाळण्याचा सल्ला देतात. कथेनुसार या व्रतामुळे त्याचे दुःख संपते आणि शाप दूर होतो. वेगवेगळ्या कथांमध्ये तपशील बदलू शकतात.

नियम व पद्धती

  • भाविक हेममालीची कथा ऐकू शकतात, विष्णूची पूजा करू शकतात आणि परंपरेनुसार उपवास पाळू शकतात. जेव्हा 'गौण' हे पर्यायी नाव वापरले जाते, तेव्हा त्याचा संबंध वेगळ्या कथेशी नसून दिनदर्शिकेतील तारखेशी असतो.

सामान्य प्रश्न

योगिनी एकादशी कधी पाळली जाते?
योगिनी एकादशी आषाढ (पौर्णिमान्त); ज्येष्ठ (अमावास्यांत) च्या कृष्ण पक्षातील अकराव्या तिथीला (एकादशीला) पाळली जाते.

एकादशी चे प्रकार