ધનત્રયોદશી, ધન્વંતરિ જયંતી, યમ દીપમ

સૂર્યાસ્ત પછી લક્ષ્મી અને કુબેરની પૂજા કરવામાં આવે છે, અને સોનું, ચાંદી કે નવાં વાસણો ખરીદવા શુભ માનવામાં આવે છે. તે દેવોના વૈદ્ય ધન્વંતરિનો પ્રાગટ્ય દિવસ પણ છે. સાંજના સમયે ઘરના મુખ્ય દરવાજાની બહાર પરિવારથી અકાળ મૃત્યુને દૂર રાખવા માટે યમરાજ માટે દીવો પ્રગટાવવામાં આવે છે.

ક્યારે: ત્રયોદશી ચાલુ હોય તે દરમિયાન સૂર્યાસ્ત પછીના પ્રદોષ કાળમાં પૂજા, જ્યારે સ્થિર વૃષભ લગ્ન પ્રવર્તમાન હોય ત્યારે શ્રેષ્ઠ.

ભૂત ચતુર્દશી

ગુજરાતની રક્ષણની રાત્રિ. અનિષ્ટ અને ભયને દૂર ભગાડવા માટે મોડી રાત્રે મહાકાળી, હનુમાનજી અને વીર વૈતાલની પૂજા કરવામાં આવે છે. તે નરક ચતુર્દશી જેવું નથી: તે સવારની વિધિ છે અને ઘણીવાર બીજા દિવસે આવે છે.

ક્યારે: મધ્યરાત્રિએ (નિશિથ) ચતુર્દશી દ્વારા નક્કી થાય છે, તેથી તે નરક ચતુર્દશીના એક દિવસ પહેલાં આવી શકે છે.

શક્તિ અને રક્ષણ માટે કાળી ચૌદશની રાત્રે હનુમાનજીની પૂજા કરવામાં આવે છે, ખાસ કરીને ગુજરાતમાં. અયોધ્યામાં હનુમાનગઢી આ દિવસે હનુમાન જયંતી ઉજવે છે.

ક્યારે: ચતુર્દશીની રાત્રિ, કાળી ચૌદશની એ જ રાત્રિ.

નરક ચતુર્દશી, રૂપ ચૌદશ, નાની દિવાળી, તમિલ દીપાવલી

સૂર્યોદય પહેલાં રાક્ષસ નરકાસુર પર શ્રીકૃષ્ણના વિજયનું સ્મરણ કરીને શરીર પર તલનું તેલ અને ઉબટન લગાવીને સ્નાન (અભ્યંગ સ્નાન) કરવામાં આવે છે. સાંજે દીવા પ્રગટાવવામાં આવે છે. તમિલનાડુ અને કર્ણાટકમાં આ પરોઢ નવાં વસ્ત્રો અને ફટાકડા સાથે મુખ્ય દીપાવલી ઉત્સવ છે.

ક્યારે: ચતુર્દશી ચાલુ હોય તે દરમિયાન ચંદ્રોદય અને સૂર્યોદય વચ્ચે સ્નાન કરવામાં આવે છે.

લક્ષ્મી પૂજા, દીપાવલી, ચોપડા પૂજન, શારદા પૂજન

મુખ્ય રાત્રિ. ઘરે અને કાર્યસ્થળે લક્ષ્મી, ગણેશ અને સરસ્વતીની પૂજા કરવામાં આવે છે, અને દરેક ખૂણે દીવા પ્રગટાવવામાં આવે છે. વેપારી પરિવારો, ખાસ કરીને ગુજરાતમાં, લક્ષ્મી અને શારદા સમક્ષ નવા ચોપડા ખોલે છે (ચોપડા પૂજન).

ક્યારે: જે દિવસે અમાસ સાંજને (પ્રદોષ) આવરી લે તે દિવસે રાખવામાં આવે છે. પ્રદોષ કાળમાં પૂજા, સ્થિર વૃષભ લગ્ન દરમિયાન શ્રેષ્ઠ.

શ્યામા પૂજા

બંગાળ, ઓડિશા અને અસમમાં દિવાળીની અમાસ મહાકાળી માટે હોય છે, જેમની પૂજા મધ્યરાત્રિએ કરવામાં આવે છે. અમુક વર્ષોમાં તે લક્ષ્મી પૂજાના એક દિવસ પહેલાં આવે છે.

ક્યારે: મધ્યરાત્રિએ (નિશિથ) અમાસ દ્વારા નક્કી થાય છે.

કેદાર ગૌરી વ્રતમ

શિવ અને પાર્વતીની એકસાથે આરાધના માટેનું વ્રત, જે મુખ્યત્વે તમિલનાડુમાં દિવાળી અમાસે રાખવામાં આવે છે. કેટલાક પરિવારો તેને 21 દિવસ સુધી રાખે છે, જે આ દિવસે પૂર્ણ થાય છે.

અન્નકૂટ

ઈન્દ્રના તોફાનથી વ્રજવાસીઓનું રક્ષણ કરવા માટે શ્રીકૃષ્ણ ભગવાને ગોવર્ધન પર્વત ઊંચક્યો હતો. તેમને વાનગીઓનો પર્વત, અન્નકૂટ અર્પણ કરવામાં આવે છે, અને પ્રતીકાત્મક ગોવર્ધન બનાવીને તેની પૂજા કરવામાં આવે છે.

ક્યારે: કારતક શુક્લ પ્રતિપદા, સવારે પૂજા.

બલિ પડવો, દિવાળી પડવો

વામન ભગવાન દ્વારા પાતાળમાં મોકલાયેલા રાજા બલિને પૃથ્વી પર પાછા ફરવાની પરવાનગી મળે છે, અને પૂજા દ્વારા તેમનું સ્વાગત કરવામાં આવે છે. મહારાષ્ટ્રમાં આ દિવાળી પડવો પણ છે, જે પરિણીત યુગલો માટેનો દિવસ છે.

ક્યારે: ગોવર્ધન પૂજાના જ દિવસે.

ગુજરાતી નવું વર્ષ, નૂતન વર્ષ

ગુજરાતી નવું વર્ષ: નવું વિક્રમ સંવત વર્ષ શરૂ થાય છે. પરિવારો વડીલો અને મંદિરોની મુલાકાત લે છે અને એકબીજાને "સાલ મુબારક" પાઠવે છે.

ભાઉ બીજ, ભાઈ બીજ, યમ દ્વિતીયા

બહેનો પોતાના ભાઈઓને તિલક કરે છે, તેમના દીર્ઘાયુષ્ય માટે પ્રાર્થના કરે છે અને તેમને જમાડે છે; ભાઈઓ બદલામાં ભેટ આપે છે. આ દિવસે યમરાજ પોતાની બહેન યમુનાને ત્યાં ભોજન માટે ગયા હોવાથી તેનું નામ યમ દ્વિતીયા પડ્યું છે.

ક્યારે: દ્વિતીયા ચાલુ હોય તે દરમિયાન બપોર પછી (અપરાહ્ન) તિલક.

કાયસ્થ સમુદાય દરેક જીવના કર્મોની નોંધ રાખનારા ચિત્રગુપ્તની પૂજા કલમ, શાહી અને ચોપડા સાથે કરે છે.

ક્યારે: બપોર પછી (અપરાહ્ન), ભાઈ દૂજના જ દિવસે.