आश्विन पौर्णिमा
याला हे देखील म्हणतात: शरद पौर्णिमा, कोजागरी पौर्णिमा, रास पौर्णिमा
शरद पौर्णिमा ही वर्षातील सर्वात तेजस्वी पौर्णिमा म्हणून साजरी केली जाते, जी शरद ऋतूच्या आगमनाचे प्रतीक आहे. अशी मान्यता आहे की या रात्री चंद्र आपल्या किरणांतून अमृताचा वर्षाव करतो. बंगाल आणि पूर्व भारतात रात्रभर जागरण करून कोजागरी लक्ष्मी पूजा केली जाते. वैष्णव परंपरेत, हा दिवस वृंदावनातील दिव्य महारासाची आठवण करून देतो.
महत्त्वाचे मुद्दे
- पक्ष
- शुक्ल पक्ष
- चंद्र मास
- आश्विन
- देवता
- देवी लक्ष्मी, भगवान कृष्ण, चंद्र देव
कथा
देवी लक्ष्मी या रात्री घरोघरी जाऊन 'को जागर्ति?' ('कोण जागे आहे?') अशी विचारणा करतात आणि जे लोक प्रार्थना व जागरणात मग्न असतात त्यांना समृद्धीचा आशीर्वाद देतात. वृंदावनात, भगवान श्रीकृष्णांनी आपली दिव्य बासरी वाजवून गोपींना दैवी प्रेमाच्या शाश्वत नृत्यासाठी (महारास) आमंत्रित केले होते.
नियम व पद्धती
- तांदळाची खीर तयार करणे आणि चंद्राची औषधी किरणे शोषून घेण्यासाठी ती रात्रभर चांदण्यात ठेवणे
- भक्तिगीते आणि धर्मग्रंथांचे वाचन करत रात्रभर जागरण करणे
- दुसऱ्या दिवशी सकाळी चांदण्यात थंड झालेली ती खीर पवित्र प्रसाद म्हणून ग्रहण करणे
प्रादेशिक विविधता
- बंगाल आणि ओडिशामध्ये ही कोजागरी पौर्णिमा म्हणून साजरी केली जाते; तर वृंदावन आणि गुजरातमध्ये रासलीलेचे आयोजन करून साजरी केली जाते
सामान्य प्रश्न
- शरद पौर्णिमेला खीर चांदण्यात का ठेवली जाते?
- पारंपरिक आयुर्वेदिक आणि लोकमान्यतेनुसार, शरद ऋतूतील पौर्णिमेच्या चंद्राच्या किरणांमध्ये औषधी आणि शांत करणारे गुणधर्म असतात जे दूध आणि तांदळाला अधिक पौष्टिक व गुणकारी बनवतात.