श्रावण पौर्णिमा
याला हे देखील म्हणतात: रक्षाबंधन, नारळी पौर्णिमा, गायत्री जयंती, आवणी अवित्तम
हा विविध धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरांनी समृद्ध असा दिवस आहे. संपूर्ण उत्तर आणि पश्चिम भारतात बहिणी आपल्या भावांच्या मनगटावर राखी बांधून परस्परांमधील स्नेह साजरा करतात. किनारपट्टी भागात, कोळी बांधव समुद्रदेव वरुणाला नारळ अर्पण करून नारळी पौर्णिमा साजरी करतात. ब्राह्मणांसाठी हा दिवस उपाकर्म / आवणी अवित्तम म्हणजेच जानवे (यज्ञोपवीत) बदलण्याचा वार्षिक विधी दर्शवतो.
महत्त्वाचे मुद्दे
- पक्ष
- शुक्ल पक्ष
- चंद्र मास
- श्रावण
- देवता
- देवी गायत्री, वरुण देव, भगवान हयग्रीव
कथा
भविष्य पुराणात वर्णन केले आहे की, इंद्राणीने इंद्राच्या मनगटावर युद्धाला जाण्यापूर्वी एक पवित्र रक्षासूत्र (रक्षा) बांधले होते, ज्यामुळे त्यांचा विजय सुनिश्चित झाला. किनारपट्टीच्या लोकपरंपरेनुसार, समुद्राला नारळ अर्पण केल्याने पावसाळ्यातील खवळलेला समुद्र शांत होतो, ज्यामुळे पुन्हा मासेमारी सुरू करता येते.
नियम व पद्धती
- राखी बांधणे, भेटवस्तूंची देवाणघेवाण करणे आणि सणाची मिठाई वाटणे
- कामोकार्षीत् जपासह यज्ञोपवीताचे विधीपूर्वक नूतनीकरण करणे
- पश्चिम किनारपट्टीवर समुद्राला अख्खा नारळ अर्पण करणे
- गायत्री जयंतीनिमित्त गायत्री मंत्राचा जप करणे
प्रादेशिक विविधता
- उत्तर भारताच्या काही भागांत याला सालोनो, तामिळनाडूमध्ये आवणी अवित्तम आणि महाराष्ट्र व गोव्यात नारळी पौर्णिमा म्हटले जाते
सामान्य प्रश्न
- उपाकर्म म्हणजे काय?
- उपाकर्म हा एक पारंपरिक वैदिक विधी आहे, ज्यामध्ये वेद अभ्यासक वेदाध्ययनाचा संकल्प नव्याने करतात आणि नवीन यज्ञोपवीत (जानवे) परिधान करतात.