ज्येष्ठ पौर्णिमा
याला हे देखील म्हणतात: वटपौर्णिमा, देवस्नान पौर्णिमा
महाराष्ट्र, गुजरात आणि दक्षिण भारतात विवाहित स्त्रिया या दिवशी वटपौर्णिमेचे व्रत करतात, सावित्रीच्या निष्ठेने प्रेरित होऊन पवित्र वटवृक्षाची पूजा करतात आणि पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी प्रार्थना करतात. ओडिशामध्ये ही देवस्नान पौर्णिमा म्हणून साजरी केली जाते, ज्या दिवशी पुरी येथे भगवान जगन्नाथ, बलभद्र आणि सुभद्रा यांचे भव्य जाहीर स्नान विधीपूर्वक होते.
महत्त्वाचे मुद्दे
- पक्ष
- शुक्ल पक्ष
- चंद्र मास
- ज्येष्ठ
- देवता
- देवी सावित्री, भगवान जगन्नाथ, भगवान सत्यनारायण
कथा
महाभारतातील कथेनुसार, सावित्रीने आपल्या अढळ भक्तीच्या आणि कुशाग्र बुद्धिमत्तेच्या बळावर मृत्यूची देवता यमराजाला वटवृक्षाखाली आपल्या मृत पती सत्यवानाचे प्राण परत करण्यास भाग पाडले होते. तर पुरीतील मंदिर परंपरेनुसार, हा दिवस या दिव्य मूर्तींचा प्रकट दिन मानला जातो.
नियम व पद्धती
- वटवृक्षाच्या खोडाभोवती कच्चा सुती धागा सात वेळा गुंडाळणे
- आंबा, फणस यांसारखी उन्हाळ्यातील हंगामी फळे आणि भिजवलेले काळे चणे अर्पण करणे
- पुरीमध्ये, भगवान जगन्नाथांना 108 कलशांमधील पवित्र औषधी पाण्याने स्नान घालणे आणि त्यानंतर गजानन (हत्ती) वेश परिधान करणे
प्रादेशिक विविधता
- उत्तर भारतात ज्येष्ठ अमावस्येला वट सावित्री व्रत केले जाते, तर पश्चिम आणि दक्षिण भारतात हे व्रत ज्येष्ठ पौर्णिमेला केले जाते
सामान्य प्रश्न
- उत्तर आणि पश्चिम भारतात वट सावित्री वेगवेगळ्या दिवशी का साजरी केली जाते?
- हा प्रामुख्याने प्रादेशिक परंपरेतील फरक आहे, दिनदर्शिका पद्धतीचा नाही. उत्तर भारतात ज्येष्ठ अमावस्येला उपवास केला जातो, तर पश्चिम आणि दक्षिण भारतात सुमारे दोन आठवड्यांनंतर, ज्येष्ठ पौर्णिमेला हा उपवास केला जातो.