भालचंद्र संकष्टी चतुर्थी

याला हे देखील म्हणतात: भालचंद्र चतुर्थी

हे व्रत भालचंद्र गणेशाला ('कपाळावर चंद्रकोर धारण करणारे') समर्पित आहे. चंद्रकोर ही शांत स्वभाव, मानसिक संतुलन आणि अशांतता व विकारांवर विजय मिळवण्याचे प्रतीक आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे

पक्ष
कृष्ण पक्ष
चंद्र मास
फाल्गुन (अमावास्यांत); चैत्र (पौर्णिमान्त)
देवता
भगवान गणेश (भालचंद्र पीठ), चंद्र देव

कथा

एका लोकप्रिय पौराणिक कथेनुसार, चंद्रदेवाने गणेशाची चेष्टा केली, त्यामुळे गणेशाने त्याला शाप दिला. चंद्राने पश्चात्ताप व्यक्त केल्यावर, गणेशाने शाप सौम्य केला, ज्यामुळे चंद्र पूर्णपणे नष्ट होण्याऐवजी हळूहळू कमी-अधिक (कलांनी युक्त) होईल. गणेश पुराणात वर्णन केल्याप्रमाणे, कपाळावर चंद्रकोर धारण केलेल्या या रूपात गणेशाची भालचंद्र म्हणून पूजा केली जाते.

नियम व पद्धती

  • शीतल चंदनाचा लेप आणि पांढरी सुवासिक फुले अर्पण करणे
  • दूध आणि गुलाबाच्या पाकळ्या मिसळून चंद्राला अर्घ्य देणे
  • मानसिक शांतता आणि भावनिक संतुलनासाठी ध्यान करणे

प्रादेशिक विविधता

  • पश्चिम आणि दक्षिण भारतातील राज्यांमध्ये संध्याकाळी कुटुंबीयांसह शांततापूर्ण वातावरणात हा उपवास पाळला जातो

सामान्य प्रश्न

गणेश कपाळावर चंद्रकोर का धारण करतात?
गणेशाच्या कपाळावरील चंद्रकोर ही मनावर नियंत्रण आणि कोणत्याही संकटामध्ये भावनिक शांतता राखण्याचे प्रतीक आहे.

संकष्टी चतुर्थी चे प्रकार