वक्रतुंड संकष्टी चतुर्थी

याला हे देखील म्हणतात: वक्रतुंड गणेश चतुर्थी

हे व्रत वक्रतुंड गणेशाला ('वाकडी सोंड असलेले रूप') समर्पित आहे. मुद्गल पुराणानुसार वक्रतुंडाने मत्सरासुराचा (मत्सर आणि हेवेदाव्यांचा राक्षस) पराभव केला. उत्तर भारतातील करवा चौथच्या दिवशीच बऱ्याचदा ही तिथी येते, तरीही संकष्टी हे संपूर्ण भारतात पाळले जाणारे एक स्वतंत्र गणेश व्रत आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे

पक्ष
कृष्ण पक्ष
चंद्र मास
आश्विन (अमावास्यांत); कार्तिक (पौर्णिमान्त)
देवता
भगवान गणेश (वक्रतुंड पीठ), चंद्र देव

कथा

जेव्हा मत्सरासुराने देव आणि मानवांमध्ये द्वेष, मत्सर व कलह पसरवला, तेव्हा भगवान गणेशाने वक्रतुंड रूपात त्या राक्षसाचा पराभव केला. मत्सरासुराला पश्चात्ताप झाला आणि त्याने क्षमा मागितली, जी ही शिकवण देते की मत्सर जोपर्यंत भगवंताला समर्पित केला जात नाही तोपर्यंत तो स्वतःलाच नष्ट करतो.

नियम व पद्धती

  • सूर्यास्ताच्या वेळी ताजी दुर्वा आणि मोदक अर्पण करणे
  • मनातील मत्सर आणि तुलना करण्याची वृत्ती दूर करण्यासाठी प्रार्थना करणे
  • कुटुंबासह चंद्रोदयाच्या वेळी अर्घ्य देणे

प्रादेशिक विविधता

  • उत्तर भारतात करवा चौथचा उपवास करणाऱ्या सुवासिनी या संध्याकाळी गणेश आणि चंद्राला एकत्र अर्घ्य देतात

सामान्य प्रश्न

वक्रतुंड संकष्टी आणि करवा चौथ एकच आहेत का?
नाही. या दोन्ही एकाच तिथीला (कार्तिक कृष्ण चतुर्थीला) येतात, पण करवा चौथ हा पतीसाठी केला जाणारा प्रादेशिक उपवास आहे, तर संकष्टी हे गणेशाचे नेहमीचे व्रत आहे.

संकष्टी चतुर्थी चे प्रकार