हेरंब संकष्टी चतुर्थी
याला हे देखील म्हणतात: हेरंब गणेश चतुर्थी
हे व्रत सिंहावर आरूढ झालेल्या पाच मुखे असलेल्या दुर्मीळ आणि भव्य हेरंब गणेशाला समर्पित आहे. हेरंब या नावाचा अर्थ 'दीनदुबळ्यांचे आणि असहाय्यांचे रक्षणकर्ता' असा होतो.
महत्त्वाचे मुद्दे
- पक्ष
- कृष्ण पक्ष
- चंद्र मास
- श्रावण (अमावास्यांत); भाद्रपद (पौर्णिमान्त)
- देवता
- भगवान गणेश (हेरंब पीठ), चंद्र देव
कथा
पौराणिक ग्रंथांमध्ये हेरंब गणेशाचे वर्णन असे केले आहे की, जेव्हा निष्पाप भक्तांवर त्यांच्या शक्तीपलीकडचे संकट येते, तेव्हा ते त्यांचे रक्षण करण्यासाठी प्रकट होतात. त्यांचे सिंह हे वाहन निर्भय संरक्षणाचे प्रतीक आहे, तर त्यांची पाच मुखे सृष्टीतील पंचमहाभूतांवर नियंत्रण ठेवतात.
नियम व पद्धती
- मोदक आणि पाच प्रकारची फळे अर्पण करणे
- कुटुंबाच्या संरक्षणासाठी हेरंब स्तोत्राचे पठण करणे
- गरजू मुलांसाठी अन्नदान करणे किंवा सामाजिक आश्रयस्थानांना मदत करणे
प्रादेशिक विविधता
- वाराणसी आणि नेपाळमधील हेरंब गणेश मंदिरांमध्ये विशेष पूजाअर्चा केली जाते
सामान्य प्रश्न
- पाच मुखे असलेले हेरंब रूप कशाचे प्रतीक आहे?
- हेरंब रूप हे पंचमहाभूतांवर पूर्ण नियंत्रण आणि सत्याच्या रक्षणासाठी निर्भयतेचे प्रतीक आहे.
संकष्टी चतुर्थी चे प्रकार
- लंबोदर संकष्टी चतुर्थीपौष/माघ कृष्ण चतुर्थी
- द्विजप्रिय संकष्टी चतुर्थीमाघ (अमावास्यांत); फाल्गुन (पौर्णिमान्त)
- भालचंद्र संकष्टी चतुर्थीफाल्गुन (अमावास्यांत); चैत्र (पौर्णिमान्त)
- विकट संकष्टी चतुर्थीचैत्र (अमावास्यांत); वैशाख (पौर्णिमान्त)
- एकदंत संकष्टी चतुर्थीवैशाख (अमावास्यांत); ज्येष्ठ (पौर्णिमान्त)
- विभुवन संकष्टी चतुर्थीअधिक मास (केवळ अधिक महिना असलेल्या वर्षात)
- कृष्णपिंगल संकष्टी चतुर्थीज्येष्ठ (अमावास्यांत); आषाढ (पौर्णिमान्त)
- गजानन संकष्टी चतुर्थीआषाढ (अमावास्यांत); श्रावण (पौर्णिमान्त)
- हेरंब संकष्टी चतुर्थीश्रावण (अमावास्यांत); भाद्रपद (पौर्णिमान्त)
- विघ्नराज संकष्टी चतुर्थीभाद्रपद (अमावास्यांत); आश्विन (पौर्णिमान्त)
- वक्रतुंड संकष्टी चतुर्थीआश्विन (अमावास्यांत); कार्तिक (पौर्णिमान्त)
- गणाधिप संकष्टी चतुर्थीकार्तिक (अमावास्यांत); मार्गशीर्ष (पौर्णिमान्त)
- अखुरथ संकष्टी चतुर्थीमार्गशीर्ष (अमावास्यांत); पौष (पौर्णिमान्त)
- अंगारकी संकष्टी चतुर्थीकृष्ण चतुर्थीच्या दिवशी येणारा मंगळवार