विघ्नराज संकष्टी चतुर्थी
याला हे देखील म्हणतात: विघ्नराज गणेश चतुर्थी
हे व्रत विघ्नराज गणेशाला ('सर्व संकटे व विघ्नांचे अधिपती') समर्पित आहे. मुद्गल पुराणानुसार विघ्नराजांनी ममतासुराचा ('माझेपणा' आणि अतिआसक्तीचा राक्षस) वध केला. संकुचित स्वार्थ व आसक्तीतून मुक्त होण्यासाठी भक्त हा उपवास करतात.
महत्त्वाचे मुद्दे
- पक्ष
- कृष्ण पक्ष
- चंद्र मास
- भाद्रपद (अमावास्यांत); आश्विन (पौर्णिमान्त)
- देवता
- भगवान गणेश (विघ्नराज पीठ), चंद्र देव
कथा
जेव्हा ममतासुराने जीवांना संकुचित स्वार्थ आणि मत्सर यामध्ये जखडून ठेवले, तेव्हा विघ्नराजांनी दाखवून दिले की सर्व काही परमात्म्याचेच आहे. आसक्तीतून मुक्त झाल्यावर लोकांमध्ये पुन्हा सहकार्य आणि सद्भावना निर्माण झाली.
नियम व पद्धती
- खोबरे, गूळ आणि तिळाचे गोड पदार्थ अर्पण करणे
- संकुचित स्वार्थ त्यागण्यासाठी आत्मचिंतनपूर्वक प्रार्थना करणे
- गणेश सहस्रनामाचे पठण करणे
सामान्य प्रश्न
- विघ्नराज संकटे कशी दूर करतात?
- ते मनातील आंतरिक अडथळ्यांचे ज्ञानाच्या पायऱ्यांमध्ये रूपांतर करतात, ज्यामुळे माणसाचे प्रयत्न सन्मार्गाशी जोडले जातात.
संकष्टी चतुर्थी चे प्रकार
- लंबोदर संकष्टी चतुर्थीपौष/माघ कृष्ण चतुर्थी
- द्विजप्रिय संकष्टी चतुर्थीमाघ (अमावास्यांत); फाल्गुन (पौर्णिमान्त)
- भालचंद्र संकष्टी चतुर्थीफाल्गुन (अमावास्यांत); चैत्र (पौर्णिमान्त)
- विकट संकष्टी चतुर्थीचैत्र (अमावास्यांत); वैशाख (पौर्णिमान्त)
- एकदंत संकष्टी चतुर्थीवैशाख (अमावास्यांत); ज्येष्ठ (पौर्णिमान्त)
- विभुवन संकष्टी चतुर्थीअधिक मास (केवळ अधिक महिना असलेल्या वर्षात)
- कृष्णपिंगल संकष्टी चतुर्थीज्येष्ठ (अमावास्यांत); आषाढ (पौर्णिमान्त)
- गजानन संकष्टी चतुर्थीआषाढ (अमावास्यांत); श्रावण (पौर्णिमान्त)
- हेरंब संकष्टी चतुर्थीश्रावण (अमावास्यांत); भाद्रपद (पौर्णिमान्त)
- विघ्नराज संकष्टी चतुर्थीभाद्रपद (अमावास्यांत); आश्विन (पौर्णिमान्त)
- वक्रतुंड संकष्टी चतुर्थीआश्विन (अमावास्यांत); कार्तिक (पौर्णिमान्त)
- गणाधिप संकष्टी चतुर्थीकार्तिक (अमावास्यांत); मार्गशीर्ष (पौर्णिमान्त)
- अखुरथ संकष्टी चतुर्थीमार्गशीर्ष (अमावास्यांत); पौष (पौर्णिमान्त)
- अंगारकी संकष्टी चतुर्थीकृष्ण चतुर्थीच्या दिवशी येणारा मंगळवार