गणाधिप संकष्टी चतुर्थी
याला हे देखील म्हणतात: गणाधिप चतुर्थी
हे व्रत गणाधिप गणेशाला ('देवगणांचे अधिपती') समर्पित आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे
- पक्ष
- कृष्ण पक्ष
- चंद्र मास
- कार्तिक (अमावास्यांत); मार्गशीर्ष (पौर्णिमान्त)
- देवता
- भगवान गणेश (गणाधिप पीठ), चंद्र देव
कथा
ग्रंथांमध्ये वर्णन आढळते की विविध देवगणांनी गणेशाच्या अगाध बुद्धी आणि समतोलामुळे त्यांना आपले नेते म्हणून निवडले. गणाधिपाची पूजा केल्याने नेतृत्वाचे गुण, समूहांमध्ये सलोख्याचे संबंध आणि सामाजिक जीवनात शांतता निर्माण होते.
नियम व पद्धती
- गोड लाडू, विड्याची पाने आणि सुपारी अर्पण करणे
- संकटनाशन गणेश स्तोत्राचे पठण करणे
- योग्य मार्गदर्शन, नेतृत्व गुण आणि आळसापासून संरक्षणासाठी प्रार्थना करणे
सामान्य प्रश्न
- गणेशाचे वाहन उंदीर असणे हे कशाचे प्रतीक आहे?
- उंदीर हा चंचल इच्छा आणि लपून येणाऱ्या विचलनांचे प्रतीक आहे. उंदरावर आरूढ झालेले गणेश हे अशांत भावनांवर बुद्धीच्या संपूर्ण नियंत्रणाचे प्रतीक आहे.
संकष्टी चतुर्थी चे प्रकार
- लंबोदर संकष्टी चतुर्थीपौष/माघ कृष्ण चतुर्थी
- द्विजप्रिय संकष्टी चतुर्थीमाघ (अमावास्यांत); फाल्गुन (पौर्णिमान्त)
- भालचंद्र संकष्टी चतुर्थीफाल्गुन (अमावास्यांत); चैत्र (पौर्णिमान्त)
- विकट संकष्टी चतुर्थीचैत्र (अमावास्यांत); वैशाख (पौर्णिमान्त)
- एकदंत संकष्टी चतुर्थीवैशाख (अमावास्यांत); ज्येष्ठ (पौर्णिमान्त)
- विभुवन संकष्टी चतुर्थीअधिक मास (केवळ अधिक महिना असलेल्या वर्षात)
- कृष्णपिंगल संकष्टी चतुर्थीज्येष्ठ (अमावास्यांत); आषाढ (पौर्णिमान्त)
- गजानन संकष्टी चतुर्थीआषाढ (अमावास्यांत); श्रावण (पौर्णिमान्त)
- हेरंब संकष्टी चतुर्थीश्रावण (अमावास्यांत); भाद्रपद (पौर्णिमान्त)
- विघ्नराज संकष्टी चतुर्थीभाद्रपद (अमावास्यांत); आश्विन (पौर्णिमान्त)
- वक्रतुंड संकष्टी चतुर्थीआश्विन (अमावास्यांत); कार्तिक (पौर्णिमान्त)
- गणाधिप संकष्टी चतुर्थीकार्तिक (अमावास्यांत); मार्गशीर्ष (पौर्णिमान्त)
- अखुरथ संकष्टी चतुर्थीमार्गशीर्ष (अमावास्यांत); पौष (पौर्णिमान्त)
- अंगारकी संकष्टी चतुर्थीकृष्ण चतुर्थीच्या दिवशी येणारा मंगळवार